W 104 szkołach obwodu grodzieńskiego w różnych formach języka polskiego uczy się około 5 tys. dzieci i młodzieży. Pracują tu 2 szkoły polskie, w których naukę pobierają ponad 500 uczniów. Języka polskiego jako przedmiotu uczą się 563 dzieci, na fakultatywny i do kółek uczęszczają 3 405 dzieci. Na terenie obwodu pracują polskie grupy w 21 przedszkolu. Ogólna liczba przedszkolaków uczących się języka polskiego w ub. roku szkolnym wyniosła 365 dzieci. Poza tym język polski jest wykładany w 5 placówkach pozaszkolnych, gdzie pracują 27 kółek, w których naukę pobiera ponad 350 dzieci.
W obwodzie mińskim ogólna liczba uczących się języka polskiego sięgnęła w ub. roku szkolnym 860 osób. W Mińsku w 2006-2007 roku szkolnym języka polskiego uczyło się w Domu Polskim 181 dzieci, w latach 2007-2008 – 209, a w ub. roku szkolnym już 284.  
W innych oddziałach obwodu naukę pobiera około 500 dzieci. W 18 szkołach w różnych formach około 360 dzieci i młodzieży.
W obwodzie mohylewskim 170 dzieci i dorosłych pobiera naukę języka polskiego w różnych formach. Szkoła nr 10 w Mohylewie – 110 uczniów, przedszkole w Mohylewie – 10 dzieci, Pałac Twórczości Dzieci i Młodzieży – 15. W Domu Polskim w Mohylewie pracują grupy dla 20 dorosłych (studenci, młodzież, dorośli – różne poziomy nauczania) i 15 dzieci – różne poziomy nauczania.  

Dla nauczycieli
Co roku wspólnie z Grodnieńskim Instytutem Podniesienia Kwalifikacji nauczycieli Dział Oświaty ZPB przeprowadza seminaria i spotkania metodyczne. W 2006r. odbyły się szkolenia dla nauczycieli języka polskiego z obwodu grodzieńskiego, w grudniu 2007r. seminarium „Rozwój twórczości uczniów na lekcjach języka polskiego”, w 2008r. seminarium dla wychowawców grup polskich w przedszkolach obwodu „Gry i zabawy w organizacji procesu nauczania”, a w 2009r. odbyło się seminarium dla metodyków Rejonowych Kuratoriów Oświaty, kierowników zjednoczeń metodycznych, nauczycieli języka polskiego. Tematem spotkania było „Nauczanie skierowane na jednostkę”.     
Związek Polaków na Białorusi nie tylko pomaga nauczycielom, ale i pragnie stymulować i w miarę możliwości nagradzać ich niełatwą pracę. Tak 25 listopada w Polskiej Szkole w Grodnie obyło się podsumowanie wyników obwodowego konkursu „Nauczyciel Roku 2005”. 11 kandydatów ubiegało się o tytuł najlepszego nauczyciela języka polskiego. Był to pierwszy taki konkurs mający zasięg obwodowy. Organizatorami konkursu wystąpili: Kuratorium Oświaty Grodzieńskiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego, PMS i Związek Polaków na Białorusi. Jurorzy wybierając najlepszego nauczyciela kierowali się ich profesjonalizmem, oceniali zdolności pedagogiczne, nowatorskie i twórcze polonistów. Nauczycielem roku została Halina Mickiewicz z Polskiej Szkoły w Grodnie, która odbierając nagrodę zaznaczyła, że czuje się jakby dostała Oskara. Pracuje w ulubionym zawodzie, koledzy i uczniowie darzą ją szacunkiem i zaufaniem, czemu potwierdzeniem były gromkie brawa klasy, którą prowadzi. II miejsce zajęły ex aequo Alina Dojlido z Rosi oraz Lucyna Tawrel z Grodna. III miejsce - ex aequo - Anna Karpowicz z Grodna, Swietłana Siagło z Lidy oraz Anna Rusak z Konwaliszek. W nominacji „Tradycje i nowatorstwo” zwyciężyła Anżela Dudzicz z Kiemieliszek, w nominacji „Historia, współczesność i wychowanie młodzieży” - Andrzej Janulewicz z Sopoćkiń, w nominacji „Innowacje pedagogiczne” - Natalia Bielak ze Słonimia, w nominacji „Mistrzostwo i natchnienie” - Swietłana Jermak ze Szczuczyna, w nominacji „Twórczość i socjalizacja młodzieży” - Anna Żołnierowicz z Porzecza.

Mistrz Ortografii
Konkurs znawców ortografii polskiej przeprowadza się już wiele lat, współorganizatorami występują Urząd Oświaty Grodzieńskiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego, Grodzieński Instytut Podniesienia Kwalifikacji Nauczycieli oraz Dział Oświaty Związku Polaków na Białorusi. Celem konkursu jest doskonalenie umiejętności stosowania zasad ortograficznych, kształtowanie umiejętności poprawnego pisania oraz utrwalenie poznanych reguł i zasad prawidłowej pisowni polskiej. Eliminacje konkursowe odbywają się w szkołach oraz w rejonach obwodu. Najmocniejsi przyjeżdżają do Grodna na finał, aby rywalizować ze swoimi rówieśnikami w poszczególnych grupach wiekowych. Wszyscy uczestnicy otrzymują dyplomy oraz upominki od ZPB, a zdobywcy 1-3 miejsc w swoich grupach – dyplomy Urzędu Oświaty oraz prezenty książkowe i rzeczowe.

Dla dzieci
Nie zapominamy w swojej pracy również o dzieciach. W każdym oddziale i szkołach polskich przeprowadzane są dla nich i z ich udziałem wspaniałe uroczystości. Są to i uroczyste akademie z okazji rozpoczęcia i zakończenia roku szkolnego, bale maturalne i studniówki, liczne koncerty i zabawy: walentynki, andrzejki, katarzynki, zapusty, spotkania noworoczne, bożonarodzeniowe, wielkanocne.
Mimo wszystkich zakazów i podziałów, są jeszcze w Polsce prawdziwi patrioci, którzy zapraszają nasze dzieci na wakacje i finansują ich pobyt w Macierzy. Zarząd Oddziału Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” w Pułtusku zaprosił 38-osobową grupę dzieci i młodzieży z obwodu grodzieńskiego na wycieczkę krajoznawczo-turystyczną po Mazowszu. Organizatorzy zapewnili pokrycie kosztów pobytu, zakwaterowania, wyżywienia, podróży i ubezpieczenia.
Program pobytu był bardzo ciekawy. Dzieci i młodzież znaleźli nowych przyjaciół z Ukrainy i Rosji. Zwiedzali Pułtusk, Warszawę i Płock. W ramach wymiany między partnerskimi miastami, siedlecka młodzież odwiedziła z kolei Wołkowysk. Z polskiej strony patronat nad wymianą objęły władze samorządowe.
Do Polski wyjeżdżały w tym okresie również dzieci z innych oddziałów ZPB. Cieszy fakt, iż są ludzie, którzy rozumieją, że ci najmłodsi i bezbronni stali się ofiarami ludzkiej głupoty i chorych ambicji.  

Konferencje
ZPB w swej działalności edukacyjnej nie ogranicza się jedynie nauką języka ojczystego, ale dba również o rozwój nauki, szerzenie kontaktów między naukowcami z Polski i Białorusi oraz podtrzymuje i wspiera badania naukowe dotyczące życia Polaków na naszych terenach. Służą temu liczne konferencje naukowe, których ZPB jest inicjatorem lub bierze aktywny udział w ich przeprowadzeniu.    
Międzynarodowe Konferencje „Problemy świadomości narodowej ludności polskiej na Białorusi”, których inicjatorem wystąpił ZPB, odbywają się już regularnie. Zbierają się na nie naukowcy z Białorusi i Polski: z Lublina, Warszawy, z Łodzi, Białegostoku. Konferencje łączą interesujące tematy, epoki, postacie historyczne i tendencje rozwojowe. Wśród tytułów znalazły się tematy: „Polacy w ocenie Białorusinów”, „Klasztory Grodna – źródło kultury i świadomości narodowej”, „Stosunek organów władzy radzieckiej do polskiego ruchu oporu w zachodnich obwodach Białorusi w latach okupacji niemieckiej”, „Gwary polskie na Grodzieńszczyźnie”, „Biskup Zygmunt Łoziński”, „Problemy formowania zachodniej granicy Basr na przykładzie obwodu grodzieńskiego”, „Unia kościelna w okresie międzywojennym na Grodzieńszczyźnie”, „Jan Kochanowski – pedagog i ekolog”, „Książę Drucki-Lubecki – wybitny reformator, ekonomista i finansista” i In.
ZPB dołącza się również do przeprowadzenia trakcyjnych już konferencji mickiewiczowskich na Uniwersytecie Grodzieńskim. Pomysłodawca tej konferencji jest prof. Swietłana Musijenko.
Podczas pracy w sekcjach naukowcy w swoich referatach w językach białoruskim, rosyjskim i polskim sięgają po bogaty dorobek Adama Mickiewicza i innych pisarzy i poetów oraz tematów związanych z Kresami u Franciszka Karpińskiego, obrazów Wilna w poezji, sytuacji pogranicza i jej wpływu na etos kultury, Ryszarda Kapuścińskiego – poleszuka z Pińska i in.
„Etnograficzne poznanie białorusko-polsko-ukraińskiego pogranicza: stan, perspektywy, kierunki” - pod takim tytułem pracowała na Państwowym Uniwersytecie im. Janki Kupały w Grodnie w dniach 30-31 maja 2007r. międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna, która zgromadziła w mieście nad Niemnem ponad 20 naukowców z Krakowa, Wrocławia, Białegostoku, Brześcia, Baranowicz oraz miejscowych badaczy tematu pogranicza. Pogranicze jest terenem szczególnym, w którym pomieszane zostały narody i języki. Po raz kolejny polsko-białoruski świat nauki stanął ponad granicami, polityką i głupotą trzymających władzę. Przecież takie właśnie spotkania służą nie tylko rozwojowi nauki, ale i stosunków miedzy naszymi krajami.
Z roku na rok wzrasta również zainteresowanie konferencją międzynarodową „Droga ku wzajemności” tak ze strony naukowców, jak i społeczeństwa obu sąsiednich krajów. Przeprowadzonych zostało już 14 konferencji i wydano 10 tomów materiałów naukowych. W bieżącym roku do udziału w jubileuszowej XV konferencji, która odbyła się w dniach 13-14 listopada 2008r. na Uniwersytecie Państwowym im. Janki Kupały w Grodnie, zgłosiło się ponad 100 naukowców. Przyjętych zostało ponad 90 zgłoszeń, w tym 30 z Polski. Po raz kolejny połączyła ona wszystkich tych, którym historia i tradycje narodów polskiego i białoruskiego nie są obojętne.
Ani nauce, ani kulturze nie powinny stać na przeszkodzie ani granice, ani ograniczenie niektórych polityków i urzędników. Tylko poprzez otwarte i pełne zaufania kontakty międzyludzkie zdołamy utrwalić i rozwinąć więzi sąsiedzkie pomiędzy naszymi narodami.
W każdej sytuacji należy sobie zadać pytanie: „Kto na tym skorzysta?” Na pewno na dalszej polsko-białoruskiej współpracy naukowej skorzysta społeczeństwo obu krajów, ponieważ jak „odkurzymy” wszystkie zakamarki historii i zgładzimy wszystkie ostre kąty, będziemy mieli o wiele mniej powodów do wzajemnych upomnień i oskarżeń.

Szkoły
W naszym kraju pracują dwie szkoły z polskim językiem nauczania. Jedna taka placówka edukacyjna znajduje się w Grodnie i liczy dziś 321 uczniów, a druga w Wołkowysku. Naukę pobiera tam w bieżącym roku szkolnym 179 dzieci i młodzieży. Obie te szkoły pochwalić się mogą wysokim poziomem nauczania i naprawdę profesjonalną kadrą pedagogiczną. Są to prawdziwe ośrodki polskości, gdzie dzieci nie tylko poznają język ojczysty, ale i uczą się historii kraju swoich przodków, poznają polskie tradycje, uczestniczą w zespołach artystycznych, licznych kółkach zainteresowań. Odsetek odchodzących z tych szkół jest bardzo niski, odchodzą stamtąd jak z domu rodzinnego ze łzami w oczach przeważnie absolwenci.  
W obwodzie grodzieńskim jest jeszcze jedna szkoła, która jest głęboko zakorzeniona w polską kulturę. Jest to Szkoły Podstawowej w Milkowszczyźnie, która nosi imię Elizy Orzeszkowej.
Działa wspaniałe muzeum etnograficzne przedstawiające historię tych ziem, o której bardzo ciekawie opowiadają sami uczniowie. Starają się odradzać w szkole tradycje związane z ich miejscowością, a pierwszaki mają nawet nowy przedmiot „Ojczysty zakątek”. W swojej pracy nauczyciele kierują się tu słowami Elizy Orzeszkowej: „Miej serce jak najczystsze, oddawaj szacunek jak najgłębszy ziemi i ludziom”.

Szkolenia aktywu
Z pewnością każda organizacja wcześniej czy później staje przed obliczem konieczności bądź chęci zorganizowania szkolenia dla swych pracowników. Po raz pierwszy w historii ZPB szkolenia na tak wysokim szczeblu, skierowane do prezesów oddziałów ZPB oraz dyrektorów domów polskich, odbywają się w poszczególnych obwodach. Oferta szkoleniowa była bardzo bogata. Organizatorzy przygotowali dla zebranych krótki kurs zasad księgowości i ewidencji podatkowej, wiadomości z zakresu prowadzenia dokumentacji i korespondencji i wiele innych tematów. Szkolenie w trzech językach, na wysokim poziomie, w miłej atmosferze, poruszenie tych zagadnień, które są potrzebne do rozwoju naszej organizacji.

Problemy
W ostatnich latach obserwować można zmniejszenie liczby dzieci pobierających naukę języka polskiego, spowodowane ono zostało, moim zdaniem, w jakimś stopniu niżem demograficznym, ale jest jeszcze szereg przyczyn tego procesu, którymi chciałam się dziś z Państwem podzielić. Po pierwsze na rozwój oświaty polskiej na Białorusi negatywnie wpływają zakazy wjazdu do RP dla nauczycieli (Ryszard Chudziak- dyrektor szkoły w Wołkowysku, Halina Bułaj – wicedyrektor, Regina Gulecka – b. dyrektor szkoły w Grodnie i in. Odmowy przyjmowania dzieci pobierających naukę przy ZPB na kolonie, konkursy i przeglądy do RP, reforma szkolnictwa na Białorusi (obcięcie programów). Problemem dawno powstałym i do tej pory nierozwiązanym jest brak podręczników (obecnie 1 podręcznik na 5-6 uczniów) – od 15 lat nie było przedruków podręczników.
Kolejny problem to brak nauczycieli z Polski. W Szczuczynie od 2005 roku Szkoła Społeczna przy Domu Polskim nie pracuje z powodu braku nauczyciela. Prezes Wiktor Bogdan i Józef Łucznik niejednokrotnie zwracali się do MEN RP z prośbą o przysłanie specjalisty. Jednak wszelkie listy spotkały się z odmową. MEN RP od 2005 roku zaprzestał również delegowania na organizowane przez ZPB spotkania metodyczne, konferencje i szkolenia dla nauczycieli, swoich specjalistów.
W październiku 2008r. oraz w marcu 2009r. Ministerstwo Edukacji RB zwracało się do MEN RP z propozycją spotkania i omówienia problemów szkolnictwa polskiego na Białorusi.  Spotkania miały odbyć się w Warszawie, jednak po tym jak stronie polskiej podane zostały listy uczestników ze strony białoruskiej, a były to nazwiska Józefa Łucznika, Ryszarda Chudziaka oraz Reginy Guleckiej, strona polska odmówiła przyjęcia delegacji.