Aptekarz i prezydent Grodna PDF Drukuj Email
Autor: Fiodor Ignatowicz   
13.11.2009.

Aptekarz i prezydent Grodna Do 130-lecia Edwarda Stępniewskiego
W  historii Grodna jest mnóstwo znanych nazwisk. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje nazwisko Edwarda Stępniewskiego - znanego polskiego prowizora i farmaceuty, jednego z kierowników samorządów Grodna na początku XX wieku, a w latach 1922-1927 prezydenta Grodna. Znaczny ślad zostawił on także i jako działacz społeczny. Jednak ta postać jest znana niewielu mieszkańcom naszego miasta. Dlatego więc z 130-lecie urodzin tego człowieka jest wspaniałą okazją do przypomnienia jego zasług.

Edward Stępniewski urodził się 13 (25) października 1879r. w posiadłości Sancygniów w pobliżu Pińczowa województwa lubelskiego. W Pińczowie ukończył 4 klasy progimnazjum i postanowił zostać farmaceutą, później został uczniem w aptece. W 1899r. złożył egzaminy na pomocnika aptekarskiego na Uniwersytecie Warszawskim, a w 1904r. uzyskał dyplom farmaceuty. W międzyczasie pracował w aptekach na terenie Królestwa Polskiego (Lublinie, Zgierzu i Warszawie). W 1905 roku przeniósł się do Grodna, gdzie miał nadzieję na nabycie własnej apteki.

 W tych czasach w Grodnie było tylko 4 apteki, trzy z nich znajdowało się w prywatnej własności. Uwagę Stępniewskiego przyciągnęła tzw. apteka jezuicka, była jedną z najstarszych w mieście, pracowała od 1687 roku. W 1881r. ostatni jej właściciel I. Adamowicz przekazał ją wspólnocie ewangelicko-luterańskiej. W porozumieniu z rządem i za zgodą wojewódzkich urzędów medycznych, Edward Stępniewski został jej dzierżawcą. Dzięki jego staraniom w krótkim czasie najstarsza apteka miasta była w doskonałym stanie. Tak za okres lat 1906-1914 liczba recept wzrosła z 14425 do 22766. Na początku 1915r. oprócz Stępniewskiego tu pracowali także 6 farmaceutów i 3 aptekarze.

 Jednak w bardzo krótkim czasie Edward Stępniewski stał się znany wśród mieszkańców Grodna nie tylko jako doświadczony farmaceuta, lecz i jako wiadomy działacz społeczny i kulturalny. Był jednym z inicjatorów i założycieli towarzystwa dramatu i muzyki „Muza”, stworzonego w 1907r. Za aktywny udział w życiu społecznym miasta został wybrany do Zarządu Głównego, gdzie zasiadał do wybuchu I wojny światowej. Wspólnie z wiadomą powieściopisarką Elizą Orzeszkową był odpowiedzialny za pracę kółka dramatycznego. Aktywnie uczestniczył w różnych akcjach charytatywnych, co korzystnie wpływało na wzrost wobec niego szacunku obywateli Grodna. Wspólnie z Towarzystwem Czerwonego Krzyża był współorganizatorem słowno-muzycznych przedstawień przy zbiorach pieniędzy na cele charytatywne.

 W 1915r. został mobilizowany do wojska rosyjskiego na Kaukaz. Jednak w 1918 roku powrócił do Grodna, gdzie mimo przeszkód niemieckich władz okupacyjnych, przyłączył się do aktywnego życia politycznego kraju. Był związany z Polską Krajową Organizacją Polityczną. W 1921r. powierzono mu funkcję zastępcy starosty powiatu grodzieńskiego, został jednym z założycieli i wiceprzewodniczącym Demokratycznego Komitetu Polskiego Grodna, stanął na czele redakcji “Echo. Polska demokratyczna gazeta”, pierwszy numer której ukazał się 10 grudnia 1918r. W sprawach partyjnych wielokrotnie wyjeżdżał do Warszawy i Wilna.

Dzięki aktywnemu społecznemu i politycznemu działaniu Edward Stępniewski w bardzo krótkim czasie zyskał reputację “uczciwego, rzetelnego i lojalnego człowieka”. W lutym 1919 roku wystawił swoją kandydaturę do Sejmu RP, ale uzyskał tylko 312 głosów i nie został posłem. Miesiąc później został wybrany na zastępcę Rady Miejskiej oraz członka Komisji Magistratu do Spraw kontroli nad handlem artykułami żywnościowymi. W czerwcu 1919r. w swym przemówieniu na Sejmiku powiatu grodzieńskiego podkreślił potrzebę przyjaźni między Polakami, Białorusinami i Litwinami, pomiędzy katolikami i prawosławnymi. Ale nie zawsze lojalny był wobec Żydów, szczególnie podczas kampanii wyborczej, za co wielokrotnie był krytykowany w prasie.

 Wszystko to przyczyniło się do dalszego wzrostu jego autorytetu. Nic dziwnego, że 17 lipca 1922 roku został wybrany przez Radę Miejską na prezydenta Grodna na okres 5 lat. Miał spełniać obowiązki polegające na normalizacji życia w mieście oraz wyeliminowaniu skutków zniszczeń wojennych. Edward Stępniewski dużą uwagę poświęcał rekonstrukcji gospodarki miejskiej, regularnie uzupełniał fundusze zdrowia, edukacji i kultury. Przy jego wsparciu wychodziło czasopismo “Przegląd Statystyczny Grodna”. Wspierał także i otwarcie stałego teatru w Grodnie, Muzeum Historycznego, Muzeum Przyrodniczego. Za propagowanie kultury polskiej poprzez teatr polski prezydent Polski S. Wojciechowski złożył Edwardowi Stęniewskiemu jako prezydentowi miasta Grodna publiczne podziękowania.

W 1923 roku przy wsparciu Stępniewskiego został utworzony Komitet budowy pomnika E. Orzeszkowej. W styczniu 1924 roku poparł także utworzenie Towarzystwa Przyjaciół Grodna i wszedł w skład jego rady nadzorczej.

Polityka społeczno-gospodarcza, prowadzona przez Stępniewskiego jako prezydenta Grodna, odróżniała się swą autonomią i dlatego nie zawsze była akceptowana przez gubernatora Białegostoku. Na tej podstawie dochodziło do konfliktów. W grudniu 1926r. na posiedzeniu Rady Miejskiej prezydent Grodna poinformował o swej rezygnacji z urzędu, mówił, że ze względu na zaistniałą sytuację jego spokojna praca jest niemożliwa.

 Większość posłów nie zechciała usankcjonować go kroku, lecz po długich dyskusjach i prośbach jeszcze “długo pracować dla dobra i rozwoju miasta”, Stępniewski nie zmienił swej decyzji.

 Po odejściu z posady kontynuował pracę jako dyrektor apteki (do 1939r.).

Jak zauważano w gazetach tamtego czasu: “Pan Stępniewski w pamięci mieszkańców miasta pozostawił o sobie wspomnienia jako o człowieku uprzejmym, który pracował dla dobra Grodna. Nie można zarzucić mu i tego, że zajmując stanowisko prezesa, nigdy tego stanowiska nie wykorzystywał do interesu własnego”.

Głównym zajęciem Edwarda Stępniewskiego, szczególnie po zakończeniu jego prezydentury, była praca w aptece. Ze względu na jego wysoką kwalifikację, pracowitość i sporą przedsiębiorczość udało mu się uczynić ze swej apteki najlepszą w mieście. Od 1923 roku w aptece pracuje niewielka hala produkująca napoje gazowane. W 1935 roku apteka przygotowała 16606 receptur. Tu pracowało także 3 farmaceutów, w tym i syn Edwarda Stępniewskiego Zbigniew, który ukończył gimnazjum w Grodnie, a następnie w 1934r. pod wpływem ojca - Wydział Farmaceutyczny na Uniwersytecie Warszawskim.

Nie pozostawia słynny aptekarz Grodna i działalności społecznej. We wrześniu 1927r. obywatele miasta zwrócili się do niego z prośbą o ponowne kandydowanie na stanowisko prezydenta miasta, lecz on odmówił. Jednak był wielokrotnie wybierany na zastępcę przewodniczącego Rady Miejskiej. Zawsze przeciwiał się wzrostu cen na chleb w mieście, ponieważ rozumiał, że tracą na tym ludzie biedni i bezrobotni, starał się także o fundusze pomocy materialnej dla byłych więźniów wychodzących na wolność, podkreślał potrzebę otwarcia miejskiego centrum zdrowia itp.

Taka i udana i wieloaspektowa praca Edwarda Stępniewskiego w Grodnie trwała do 1939r. Po wybuchu II wojny światowej będąc już w wieku podeszłym, został powołany do Wojska Polskiego. W wrześniu, nie czekając na przybycie wojsk radzieckich, Stępniewski w składzie 3. Szpitala Wojewódzkiego wycofał się z Grodna na Litwę, która do tej pory nie była okupowana. Jednak na granicy personel szpitala został internowany przez władze litewskie.

 Po wkroczeniu na Litwę Armii Radzieckiej Stępniewskiemu udało się uciec z obozu, a jego syn Zbigniew wpadł w ręce NKWD i został zamordowany w obozie Starobelskim na Ukrainie. Podczas wojny Stępniewski przebywał na Litwie ukrywając się przed władzami niemieckimi i radzieckimi.

 Do Grodna powrócił dopiero na początku 1944 roku i przez niektóry czas pracował w swojej aptece, udzielając pomocy w leczeniu polskich i białoruskich partyzantów, za co w maju został aresztowany przez władze niemieckie. Za pomoc Armii Krajowej słynny mieszkaniec Grodna został wywieziony do obozu Stutthof, gdzie jako więzień numer 34519 zmarł nieco ponad tydzień po osadzeniu.

 Po wojnie jego rodzina wyjechała z Grodna do Polski. Tak po latach niewielu z mieszkańcom naszego miasta jest znany los i nazwisko naszego bohaterskiego prezydenta i farmaceuty.

W roku 1996 z inicjatywy naukowo-przemysłowej spółdzielni „Biotest” apteka pojezuicka, w której niegdyś ponad 40 lat pracował Edward Stępniewski, została odrodzona. Tu pracuje muzeum, które przedstawia materiały opowiadające o życiu i działalności tego człowieka. W 2000r. na pamiątkę o nim została wydana koperta. O uznaniu zasług Stępniewskiego świadczy i ten fakt, że jego portret eksponowany jest w budynku Grodzieńskiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego.

Fiodor Ignatowicz,
zastępca przewodniczącego Grodzieńskiego Naukowego
Towarzystwa
Historyków Medycyny,
kandydat nauk medycznych
 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »