3  grudnia 1989 roku w Grodnie odbyła się II Obwodowa Konferencja Polskiego Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego im. A. Mickiewicza. W przeddzień wydrukowano w Wilnie pierwszy numer gazety “Głos znad Niemna”. A dokładniej był to dodatek do dziennika “Czerwony Sztandar”, ukazującego się od 1953 do 1990r. - kiedy to zmieniono jego nazwę na “Kurier Wileński” - jako organ KC Komunistycznej Partii Litwy. Latem 1995r. przeprowadzono prywatyzację tego największego dziennika polskiego na Litwie. Na razie ta gazeta miała mieć kolumnę “Z życia Polaków na Białorusi”. “Czerwony Sztandar” był jedynym polskim dziennikiem od 1953 roku i rozpowszechniał się na całym terenie ZSRR. Redaktorem naczelnym “Czerwonego Sztandaru” był Zbigniew Balcewicz.

Inicjatorem powstania gazety i redaktorem naczelnym “Głosu znad Niemna” był Eugeniusz Skrobocki. Urodzony w 1950r. w Ejszyszkach pod Wilnem. Po ukończeniu szkoły podstawowej, ukończył szkołę zawodową, technikum. Drogę życiową rozpoczął ślusarzem, pracował budowlanym. Ukończył Wydział Dziennikarstwa Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego. Odbył służbę wojskową na Dalekim Wschodzie. Po służbie w wojsku zaczął pracować jako dziennikarz w gazecie “Astrawieckaja Prawda”, był redaktorem gazety w Mińskim Instytucie Medycznym, korespondentem republikańskiej gazety “Czyrwonaja Zmiena”, zastępcą sekretarza redakcji “Grodzieńskiej Prawdy”, własnym korespondentem za Kołem Podbiegunowym gazety “Socjalistyczna Jakucja”. W 1989r. założył i organizował wydanie gazety “Głos znad Niemna”, w 1990r. rozpoczął na Telewizji Grodzieńskiej wydanie magazynu telewizyjnego w języku polskim “Nad Niemnem”, w 1992r. - czasopisma “Magazyn Polski”. Od 1975r. jest członkiem Związku Dziennikarzy Białorusi.

O powstaniu gazety “Głos znad Niemna” pan Eugeniusz Skrobocki mówi: “Jesienią 1989r. w Wilnie powstały dwie nowe polskojęzyczne gazety. Pojechałem do Wilna, aby dowiedzieć się, jak koledzy założyli te pisma, bo w tamtych czasach na wydanie gazety trzeba było mieć zezwolenie Komitetu Centralnego KPZR w Moskwie. Na Litwie były już inne porządki i zezwolenie można było otrzymać w Wilnie. Niestety w Mińsku takiego prawa nie było. Spotkałem się z redaktorem naczelnym “Czerwonego Sztandaru” Zbigniewem Balcewiczem. Umówiliśmy się o wydaniu raz na miesiąc w “Czerwonym Sztandarze” specjalnej kolumny o życiu Polaków na Białorusi... Wróciłem do Grodna zastanawiając się nad tytułem tej kolumny. Z Ireną Waluś wybraliśmy piękny tytuł - “Głos znad Niemna”. Takiego tytułu w polskiej prasie grodzieńskiej ukazującej się w międzywojennym czasie nie było. Przygotowane wszystkie materiały do pierwszego numeru przywiozłem do Wilna. Redaktor Balcewicz poinformował mnie, że jest możliwość wydania nie oddzielnej kolumny dla Polaków mieszkających na Białorusi, a specjalnego dodatku “Głosu znad Niemna” do gazety “Czerwony Sztandar”. Tak pierwszy numer Głosu ukazał się pod koniec listopada 1989r., a czytelnicy otrzymali go 3 grudnia 1989r. podczas II Konferencji PSKO im. A. Mickiewicza.”

Powstaje pytanie: dlaczego polskojęzyczna gazeta nie mogła ukazywać się na Białorusi? Po pierwsze, w drukarni grodzieńskiej nie było polskiej czcionki. Po drugie, gazeta musiała mieć zezwolenie z Komitetu Centralnego KPZR w Moskwie, o które prosili działacze ZPB. Na odpowiedź trzeba było dość długo czekać. Jedynym wyjściem było wydrukowanie “Głosu znad Niemna” jako dodatku do “Czerwonego Sztandaru”. Odpowiedzialnym za dodatek został Boris Oszerow.

Odbywały się zmiany polityczne na Litwie. Dyrektor drukarni z wielu powodów nie chciał drukować drugiego numeru “Głosu znad Niemna”, który miał ukazać się w styczniu 1990 roku. Trzeba było utrzymywać finansowo ten dodatek. Do Grodna z wizytą przyjechał Adam Dobroński, wówczas profesor Uniwersytetu Warszawskiego Filii w Białymstoku, który obiecał pomóc. W kwietniu 1990 roku Eugeniusz Skrobocki opracował i przywiózł materiały gazety do Białegostoku, gdzie przez trzy miesiące: kwiecień, maj, czerwiec - gazeta była przygotowywana technicznie.

W październiku 1990 roku kierownictwo ZPB otrzymało zezwolenie z Komitetu ds. Druku w Mińsku na wydawanie “Głosu znad Niemna” pod rejestracyjnym numerem 8. W roku 1996 gazetę przerejestrowano na nr 685.

Specjalny numer gazety “Głos znad Niemna” powstał w Grodnie i został wydany na I Zjazd założycielski Związku Polaków na Białorusi w 1990 roku. Nakład gazety stanowił 8000 egzemplarzy na 12 stronach. Materiał do Głosu był przygotowywany w mieszkaniu Eugeniusza Skrobockiego w Grodnie przy ulicy Sołomowej.

Od 1991 roku siedziba ZPB mieściła się przy ulicy Dzierżyńskiego 90 A. Pod tym adresem mieściła się również redakcja “Głosu znad Niemna”.

W 1991 roku pełniącym obowiązki redaktora naczelnego gazety został Włodzimierz Małaszkiewicz, Laura Michajlik - kierownikiem działu, Honorata Moroz obsługiwała komputer, funkcję sekretarza redakcji pełnił Marian Suchorzebski, wieloletni dziennikarz “Gazety Współczesnej” w Białymstoku.

W skład redakcji w roku 1992 wchodzili: Włodzimierz Małaszkiewicz (p.o. redaktora naczelnego), Laura Michajlik (redaktor), Lucyna Olizar (maszynistka), Jarosław Waniukiewicz (fotoreporter), Józef Dziurbejko (redaktor). W skład kolegium redakcyjnego w tymże roku wchodzili: Michał Dobrynin, Tadeusz Gawin, Stanisław Kiczko, Tadeusz Malewicz, Włodzimierz Małaszkiewicz, Laura Michajlik, Irena Waluś, Jerzy Waszkiewicz. Nikt z wyżej wymienionych osób nie był z wykształcenia dziennikarzem. Ale chęć i praca każdego z pracowników redakcji oraz kolegium redakcyjnego prowadziła coraz to do większej liczebności czytelników gazety. W 1992 roku nakład Głosu wzrósł do 12000 egzemplarzy.

Od października 1992 roku pełniącą obowiązki redaktora naczelnego została Laura Michajlik, redaktorem - Jerzy Skrodzki. W styczniu tegoż roku zmienił się również zespół kolegium redakcyjnego: Czesław Bieńkowski, Ryszard Dalkiewicz, Michał Dobrynin, Barbara Fustoczenko, Tadeusz Gawin, Tadeusz Malewicz, Włodzimierz Małaszkiewicz, Laura Michajlik, Joanna Niemczynowska, Eugeniusz Skrobocki, Irena Waluś, Jerzy Waszkiewicz.

W maju 1993 roku przy ulicy Dzierżyńskiego 32 został otwarty Dom Polski w Grodnie. Na poddaszu od września tegoż roku zaczęło pracować biuro komputerowe gazety “Głos znad Niemna”, a na parterze mieściła się redakcja.

Duża część zawartości Głosu to korespondencje czytelników, nadsyłane z całego świata, jak również z Polski. Dlatego też w gazecie pojawia się ogromna ilość nazwisk. Wiele artykułów publikują działacze ZPB, np. prezes Tadeusz Gawin, zastępca Tadeusz Malewicz, prezes oddziału w Lidzie - Izabela Tyrkin. Dzielą się swymi przeżyciami również nauczyciele pracujący w klasach z polskim językiem wykładowym: Witalia Naumowicz, Matylda Świgoń, Andrzej Janulewicz.

 “Głos znad Niemna” - to bez wątpienia największe pismo wydawane przez ZPB. Nakład pod koniec 1993r. wynosił 9 tys. egzemplarzy. W następnym roku wahał się między 7300 a 10 tys. egzemplarzy. W roku 1997 nakład gazety 8 891 egzemplarzy.

Dużo w gazecie było komunikatów i ogłoszeń, pochodzących najczęściej od organizacji społecznych, oświatowych, kulturalnych, publicznych. Są one skierowane do Polaków zamieszkałych w Republice Białoruś. Często są również drobne reklamy lub małe ogłoszenia drukowane na łamach gazety bezpłatnie. Związane jest to z niewielkim nakładem oraz ograniczeniem grupy odbiorców do mniejszości polskiej.

Najczęściej ogłoszenia i komunikaty w “Głosie znad Niemna” pochodzą od Zarządu Głównego Związku Polaków na Białorusi o imprezach ZPB lub miejskich oddziałów, o spotkaniach kombatantów, zbiórkach harcerskich, o występach zespołów tanecznych i chórów, uroczystościach polonijnych. Dział Oświaty ZPB powiadamia młodzież o możliwości podjęcia studiów w Polsce lub uczelniach wyższych Białorusi, o kursach przygotowawczych. Do roku 1995 rodzice mogli znaleźć adresy przedszkoli i szkół, w których nauka odbywa się w języku polskim. W roku 1996 gazeta informuje prawie w każdym numerze czytelników o otwarciu Polskiej Szkoły w Grodnie i zachęca rodziców do oddania swych dzieci do nauczania języka polskiego. Ma także gazeta wiele ogłoszeń drobnych o poszukiwaniu pracowników, kupnie maszyn i urządzeń, sprzedaży artykułów spożywczych. Wiele reklam zamieszcza w gazecie Izba Przemysłowo-Handlowa przy ZPB. Można znaleźć również informację o firmach i przedsiębiorstwach z całej Polski, które poszukują partnerów na Białorusi. Bardzo dużą popularnością na łamach tygodnika cieszy się rubryka “Czułe słówka”, w której są drukowane podziękowania, życzenia kierowane przez osoby prywatne do rodziny, znajomych, księży, działaczy polonijnych, nauczycieli pracujących w polskich klasach. Często pojawiają się ogłoszenia matrymonialne. Zdarzają się również nekrologi - pożegnania zasłużonych Polaków, bądź wyrazy współczucia skierowane do ich bliskich. Czytelnicy przysyłają swoje wspomnienia z czasów wojny, o życiu codziennym na Białorusi. Liczne są listy poszukujące zaginionych, nierzadko dość częste prośby o nawiązanie kontaktu z mieszkańcami Polski. Listy od czytelników goszczą na łamach niemal każdego numeru “Głosu znad Niemna”. Nadawcy w przeważającej części są obywatelami Białorusi. Nie można wyodrębnić żadnego rejonu, którego mieszkańcy piszą szczególnie dużo, więcej listów nadchodzi z miejscowości, w których Polacy stanowią duży odsetek ludności. Wszyscy poruszają problematykę działalności organizacji polskich w Republice Białoruś, odradzania się polskości i roli Kościoła katolickiego w tym procesie. Często podejmowany jest temat nauki języka ojczystego, tworzenia klas polskich, pracy nauczycieli w klasach z językiem polskim wykładowym i nauczanym jako przedmiot. Wśród osób piszących listy zdarzali się dawni mieszkańcy Grodna i okolic, którzy opuścili Białoruś po 1945r., a więc osoby starsze. Pragnęli oni nawiązać kontakt z dawnymi i obecnymi mieszkańcami miasta. Często przesyłali swoje wspomnienia o przedwojennym Grodnie i okolicach, a także poszukiwali jakichkolwiek informacji o zaginionych, najczęściej w latach wojny, członkach rodzin, znajomych. Zaginionych osób poszukują również mieszkańcy Białorusi.

Sprawy Kościoła katolickiego zajmują bardzo dużo miejsca w “Głosie znad Niemna”, który posiada specjalną stronę tematyczną. Ludzie, którzy przez ponad 50 lat nie mogli przyznawać się do swego wyznania ani legalnie uczestniczyć w nabożeństwach, z ogromną intensywnością przeżywają święta i związane z nimi nabożeństwa. Początek lat 90. rozpoczął proces oddawania katolikom budynków, częściej - pozostałości po przedwojennych kościołach. Na mocy decyzji Rady Najwyższej w 1994r. wierni w Mińsku przejęli katedrę.  

Stosunkowo dużo miejsca zajmują w Glosie sprawy gospodarcze. Wyraźne ożywienie zainteresowania sprawami wewnętrznymi republiki nastąpiło jedynie przed wyborami prezydenckimi w 1994r., kiedy kandydaci do tego urzędu zabiegali o poparcie mniejszości polskiej. Czasami tylko przeczytać można krótkie informacje o pracach rządu, Głos informuje o działalności organizacji niekomunistycznych na Białorusi, przedstawia reportarze ze spotkań ich przywódców z ludnością. Czasem tygodnik zajmuje się sprawami lokalnymi, jak wybór wojewody czy prezydenta miasta. Dotyczy to jednak tylko obwodu grodzieńskiego.

Obraz Polski wyłania się w dwojaki sposób. Z listów osób, które nigdy w naszym kraju nie były, ale pamiętają przedwojenną Rzeczpospolitą bądź ludzi, którzy mieli okazję spędzić za zachodnią granicą kilka dni lub tygodni. Zazwyczaj są to relacje dzieci i młodzieży przebywających w Polsce na wakacjach.

Dużo informacji jest również o współpracy ministrów oświaty obu państw: “W Brześciu odbyło się spotkanie Ministra Oświaty RB - Wiktora Gajsionka z Ministerstwa Edukacji Narodowej RP - Zdobysławem Flisowskim”. W czasie rozmowy byli obecni przedstawiciele ZPB. Ministrowie porozumieli się w sprawie wspólnej działalności w wychowaniu i kształceniu młodzieży obu państw. Głównie zobowiązania dotyczą bezpośrednich związków między uczelniami Białorusi i Polski.

Polaków odbierają jako miłych, serdecznych, gotowych do poświęcenia i pomocy. W sprawozdaniach tych uwidacznia się duży stosunek emocjonalny nadawców i z pewnością nie zawsze są one obiektywne. Inny obraz kształtują oficjalne i pozbawione emocji informacje prasowe. Informuje się przedrukowując artykuły z prasy polskiej o wydarzeniach politycznych, gospodarczych, zmianach w ustawodawstwie, o polityce zagranicznej, nauce, kulturze, sprawach socjalnych, służbie zdrowia. W “Głosie znad Niemna” redagowana jest specjalna strona “Wiadomości z Polski”, która raczej rzadko pojawia się na łamach pisma. Często znaleźć za to można relacje z rocznicowych obchodów różnych wydarzeń. Na łamach gazety opisywane są także różnorodne stowarzyszenia w Polsce, zajmujące się organizowaniem pomocy i współpracą z Polakami zamieszkującymi poza granicami kraju, a zwłaszcza na Białorusi.

Międzynarodowa problematyka pojawia się jeszcze rzadziej niż wewnętrzne sprawy Białorusi. W każdym numerze na drugiej stronie drukowana jest rubryka “W kilku zdaniach”, gdzie pojawiają się jednozdaniowe informacje dotyczące wydarzeń zagranicznych. Brak materiałów zagranicznych jest nie do końca zrozumiały. Tym samym zespół redakcyjny odsyła swych czytelników do czasopism wydawanych w języku białoruskim bądź rosyjskim, w którym mogą oni te wiadomości znaleźć. Niewykluczone, że liczba odbiorców czasopism polskojęzycznych w tym i “Głos znad Niemna” wzrosłaby, gdyby Polacy mogli przeczytać więcej o sprawach międzynarodowych.

Najobszerniej i najciekawiej w gazecie prezentują się działy zajmujące się historią ziem białoruskich i ludzi na nich mieszkających. Ilość publikacji dotyczących przeszłości jest niewspółmiernie duża w porównaniu z problemami współczesnymi.

Gdyby opisać wszystkie artykuły i wspomnienia, to można by przedstawić całą historię ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego od czasów niemal prehistorycznych aż do zakończenia II wojny światowej. Przedstawiono dzieje szkolnictwa polskiego na Białorusi, prezentowano historię miast i wiosek oraz słynnych budowli Grodna. Osobny rozdział to II wojna światowa i pomijana milczeniem przez prawie 50 lat obrona Kresów Wschodnich przed żołnierzami niemieckimi i radzieckimi oraz działalność Armii Krajowej na obszarze Białorusi.

Wcześniejsze ograniczenie do literatury polskiej zastępowano publikowaniem fragmentów dzieł wybitnych pisarzy i poetów. Przed Świętami Bożego Narodzenia i Wielkiej Nocy gazeta zamieszcza artykuły o zwyczajach i obrzędach z nimi związanych, drukuje słowa oraz nuty pieśni religijnych.

Przed Świętami Bożego Narodzenia w Głosie nr 48/1996r. został opublikowany również mój scenariusz “Świąteczny” dla dzieci IV klas, które uczą się języka polskiego w różnych formach. Dużą popularnością cieszyły się lekcje języka polskiego, które pomagały w wielkim stopniu czytelnikom Głosu nie tylko starszego pokolenia, ale również młodzieży, która pragnęła bliżej poznać język polski, poprawnie rozmawiać i pisać.

Na łamach Głosu często można było znaleźć strony tematyczne, czasem ukazujące się jednorazowo, z okazji jakiegoś zdarzenia. Pojawia się na nich na przykład problematyka ochrony pomników, środowiska (“My i przyroda”), drukowano wiersze poetów z Białorusi i Polski (“Strona literacka”), zamieszczono sprawozdania ze spotkań i konkursów polonijnych. Każdy numer tygodnika zawierał dwa stałe elementy. W języku rosyjskim był drukowany siedmiodniowy program pięciu stacji telewizyjnych: telewizji białoruskiej, rosyjskich kanałów “Ostankino” i “Rosija” oraz pierwszego i drugiego programu Telewizji Polskiej. Następnie zamiast drugiego programu TVP drukowany był rosyjski program “Sankt-Pietierburg”. Na ostatniej stronie, zatytułowanej “Relaks. Rozrywka. Humor” znaleźć można było zdjęcia lub rysunki zabytków polskich miast, żarty rysunkowe, anegdoty, aforyzmy, wiersze, przepisy kulinarne, porady kosmetyczne, słowa i nuty piosenek.

“Głos znad Niemna”, a także inne współczesne pisma polskojęzyczne na Białorusi powinny pełnić rolę integrującą Polaków, artykułować ich problemy związane zwłaszcza z tworzeniem systemu szkolnictwa w języku polskim czy odzyskiwania świątyń katolickich i zwracać na nie uwagę innych obywateli państwa. Powstanie polskiej prasy stało się równie ważne jak odrodzenie szkolnictwa i Kościoła katolickiego. “Głos znad Niemna” dociera do najdalszych zakątków Białorusi, kupowany jest przez ludzi, którzy przez długi czas nie mieli w ogóle do czynienia ze słowem drukowanym w języku polskim. Niewątpliwie jest to doskonały sposób, by zaznajamiać obywateli należących do mniejszości polskiej z problemami ich organizacji. Ważne byłoby zajęcie się w większym stopniu sprawami lokalnymi, wszak to co się dzieje najbliżej zawsze spotyka się z największym zainteresowaniem.

“Głos znad Niemna” jest powszechnie dostępny w punktach sprzedaży prasy, można też gazetę prenumerować. …

Lata 1989-1995 przeszły do historii. Gdybyśmy chcieli ocenić sześcioletnią pracę redakcji Głosu, można powiedzieć bez przesady, że była ona duża, pożyteczna, wszechstronna. Jest to gazeta, na jaką oczekiwała społeczność polska przez wiele lat. Można z całą pewnością stwierdzić, że zajęła ona trwałą pozycję w życiu społecznym na Białorusi. Spełnia swoje zadania, sprzyja rozwojowi narodowej kultury i oświaty, posiada własnego czytelnika, który ocenia ją dodatnio. Na podstawie zamieszczanych w niej publikacji tworzy się opinia o sprawach polonijnych w Republice Białoruś i za granicą.

PS Z całego serca składam na ręce Szanownej Pani redaktor Tatiany Zaleskiej - Ignacik i całego zespołu redakcyjnego “Głosu znad Niemna” moc najserdeczniejszych życzeń: zdrowia, pomyślności, wytrwałości, sukcesów w pracy oraz nowych pomysłów i tematów na łamach gazety.