Ale nie wszyscy dążą do spełnienia swoich obowiązków, skąd i powstają spory gospodarcze. W jednym wypadku przedsiębiorstwo nie może spełnić swoich obowiązków, ponieważ ma czasowe trudności finansowe, a w drugim — umyślnie są utrzymywane środki i są w obrocie. Poszkodowani idą do sądu. W pierwszej połowie br. takich zwrotów o 9,1 proc. więcej w porównaniu z odpowiednim okresem 2006r. Natomiast zmniejsza się  liczba skarg powodowych na tle procesu w trybie zarządzenia, tzn. uproszczonej procedury sądownictwa, gdy podczas rozpatrywania sprawy strony nie są powoływane. Dłużnik przyznaje się co do długu i nie może go opłacić. Wówczas omawia się tryb opłaty oraz nie są pobierane  opłaty sądowe. „Dążymy do tego, aby sprawy były rozpatrywane w tym uproszczonym trybie — mówi Walery Kościukiewicz. — W taki sposób strony mogą znacznie oszczędzić na wydatkach sądowych, a nie zwiększać wysokość długu ok. 1,5 razy”.

Zapłać i śpij spokojnie

96 proc. wszystkich rozpatrywanych w sądzie gospodarczym spraw mają charakter majątkowy, dominuje niepłacenie. Ostatnio ostro stawiane jest pytanie o opłacie energii elektrycznej i cieplnej. Sąd gospodarczy uiszcza milionowe sumy z przedsiębiorstw, które są dłużnikami „Grodnoenergo”.

Drugi niepokojący problem to zwroty kredytów. W okresie sześciu miesięcy br. w toku jest 57 spraw o uiszczeniu na korzyść banków 1 mln dolarów. Tendencja niepłacenia kredytów zwiększa się, płacząco sytuacja z tym wygląda z zakładami przerobu lnu w Lidzie, Oszmianie, Horodziei i in., które otrzymały milionowe kredyty, a teraz nie mają produkcji i nie mogą spłacić. Dziś za nich opłaciła kredyt strona gwarantująca — Ministerstwo Finansów RB. Lecz sytuacja na lepsze nie zmienia się, ponieważ przedsiębiorstwa mają stare wyposażenie i urządzenia, że jeśli nawet przeprowadzać procedurę bankructwa, nie będzie na nich nabywców. Niestety sytuacja z kredytami dla gospodarstw rolniczych wygląda jak oczekiwanie spłaty od urodzaju do urodzaju. Wiele przedsiębiorstw nie mają rentowności, ponieważ nie mogą podnieść ceny na produkcję, aby nie stracić popytu u nabywców.

Aby nie zbankrutować

Odznacza się tendencja zwiększenia podań o wszczęciu spraw o bankructwie: za 6 miesięcy br. złożono 49 powództw przez nadzorujące organa państwowe. Przez dwa lata toczyła się sprawa bankructwa przedsiębiorstwa „Grodnotekstyl”, któremu na jakiś czas udało się zawrzeć ugodę z głównymi koedytorami „Grodnooblenergo” oraz „Grodnooblgaz”. Lecz sytuacja z długami na lepsze nie zmieniła się i teraz kierownictwo obwodu rozpatruje wariant realizacji tego zakładu za zgodą właściciela oraz prezydenta. Trudno będzie to zrobić, ponieważ wyposażenie pochodzi z lat 60. i produkcji jest trudno konkurować na rynku.

„Dziś w sądzie są w toku 46 spraw bankructwa prywatnych przedsiębiorstw. W niektórych wypadkach biznesmeni zakładają firmę, zaciągają milionowe długi, w tym z budżetu i płacy pracowników, a potem znikają: od firmy pozostaje telefon czy jakieś połamane krzesło — opowiada przewodniczący Grodzieńskiego Obwodowego Sądu Gospodarczego. — Powstaje pytanie, jak likwidować takie przedsiębiorstwo? Według prawa firma posiadająca długów w wysokości 100 jednostek bazowych może być uznana za bankruta. Tu drugi problem: mamy wielu potencjalnych bankrutów”. Browar grodzieński zawarł umowę z partnerem z Czech na zakup nowego urządzenia, lecz do niej nie doszło. W sądzie są rozpatrywane sprawy o 2 mld długów tego przedsiębiorstwa. Teraz jest omawiana kwestia likwidacji browaru i budowy go na nowym miejscu.

Sprawiedliwie i rozsądnie

Do sądów gospodarczych zwracają się także ze skargami na decyzje organów kontroli oraz inspekcji podatkowych. Jeśli w latach 1995-1996 odwoływano do 80 proc. tych decyzji, to obecnie to pojedyncze przypadki. W tym półroczu 21 decyzji organów państwowych uznano na mocy prawnej w obwodzie grodzieńskim, w republice odwołano tylko 16 decyzji.

Wcześniej dwa lata toczył się spór Zakładów Azotowych w Grodnie z Grodzieńskim Urzędem Celnym o 15 mld rubli i przedsiębiorstwo wygrało sprawę.

Z rozwojem zagranicznych stosunków handlowych do sądów częściej  zwracają się podmioty gospodarcze innych państw. Chociaż podczas zawarcia kontraktów jako arbitraż często wymieniają się sądy zagraniczne, zaczynają ufać Międzynarodowemu Komercyjnemu Arbitrażowi przy Białoruskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej oraz niekiedy zwracają się do Najwyższego Sądu Gospodarczego oraz sądów obwodowych. Tak w Grodnie rozpatrywano podania: 9 z Rosji, 2 z Litwy, po jednym z Łotwy i Niemiec, a do odpowiedzialności pozwano podmiotów: po 4 z Rosji i Ukrainy, 3 z Polski, po 2 z Litwy i Włoch, po jednym z Kazachstanu i Szwecji.

Tegoroczne zmiany

Od 1 marca wprowadzono do użytku nowy kodeks wykroczeń administracyjnych oraz administracyjny kodeks procesyjny, według których prawie 23 artykuły dotyczące obywateli oraz prywatnych przedsiębiorców są pod jurysdykcją sądu gospodarczego.

Jak zaznaczyła sędzia Grodzieńskiego Obwodowego Sądu Gospodarczego Halina Iliuszenko, przyczynami wykroczeń najczęściej są niewiedza prawa oraz lekkomyślność, wiara, że tych naruszeń nie wykryją.

Najwięcej wykroczeń związanych z art. 12.35 — realizacja towarów bez odpowiedniego oznakowania (“nie zdążyli” nakleić akcyzy), art. 12.17 — naruszenie regulaminu handlu i okazania usług (nie posiadają dokumentów jakości towarów) oraz 12.7 — bezprawna działaność gospodarcza (np. prywatny przewóz nielegalny, który często trudno ustalić).

“Takie sprawy dopiero układają praktykę sądową, której nie mieliśmy dotychczas — mówi Halina Iliuszenko. — Sądy ogólne wcześniej szybko rozpatrywały takie sprawy na podstawie sporządzonych protokołów. Teraz ta procedura jest bardziej reglamentowana i organa państwowe muszą udowodnić w sądzie, że obywatel czy prywatny przedsiębiorca przekroczył prawo i popełnił wykroczenie. Ustawodawstwo idzie drogą demokratyzacji i staje się w obronie zwykłych obywateli”.

W przededniu jubileuszu

Grodzieński Obwodowy Sąd Gospodarczy zajmuje jedno z czołowych miejsc według jakości pracy, posiada stałe grono pracowników, składające się z 50 osób. 11 sędziów miesięcznie rozpatruje średnio 49 spraw, co świadczy o intensywnej niełatwej pracy.

We wrześniu br. sądy gospodarcze będą obchodzić 85. rocznicę założenie arbitrażu gospodarczego na terenie Republiki Białoruś, z okazji czego składamy życzenia dalszych sukcesów w pracy i wszelkiej pomyślności.

TZ,

fot. J. Waniukiewicz